Metformin là một trong những loại thuốc được kê đơn phổ biến nhất trên toàn cầu để điều trị bệnh đái tháo đường (tiểu đường) tuýp 2. Thuốc có tác dụng chính là giảm lượng đường trong máu, giảm tình trạng kháng insulin, hỗ trợ giảm cân nhẹ và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.
1. Tổng quan và cơ chế tác dụng của Metformin
Metformin thuộc nhóm thuốc biguanid, hoạt động chủ yếu thông qua ba cơ chế:
- Tại gan: Ức chế quá trình tạo đường mới và giảm lượng đường mà gan giải phóng vào máu;
- Tại cơ và mô mỡ: Tăng độ nhạy cảm của các thụ thể với insulin, giúp cơ thể hấp thụ và sử dụng đường trong máu hiệu quả hơn để tạo năng lượng;
- Tại đường ruột: Làm chậm và giảm sự hấp thụ đường (glucose) từ thức ăn vào máu.
2. Công dụng và chỉ định
Điều trị và phòng ngừa bệnh đái tháo đường: Đây là lựa chọn đầu tay trong điều trị đái tháo đường tuýp 2, đặc biệt hiệu quả đối với người có cơ địa thừa cân, béo phì. Ngoài ra, thuốc còn được dùng cho nhóm đối tượng tiền đái tháo đường để trì hoãn hoặc ngăn ngừa bệnh tiến triển.
Ngoài vai trò chính là kiểm soát đường huyết, Metformin còn mang lại nhiều lợi ích hiệp đồng khác:
- Hỗ trợ kiểm soát cân nặng: Metformin thường không gây tăng cân như các thuốc tiểu đường thế hệ cũ. Ngược lại, nó có thể hỗ trợ giảm cân nhẹ và giảm tích tụ mỡ nội tạng nhờ tác dụng cải thiện chuyển hóa và giảm cảm giác thèm ăn ở một số bệnh nhân;
- Lợi ích trên hệ tim mạch: Giảm nguy cơ mắc các biến chứng tim mạch – nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở bệnh nhân đái tháo đường.
3. Tác dụng không mong muốn và lưu ý khi sử dụng
Dù rất an toàn, người dùng Metformin vẫn có thể gặp phải một số vấn đề sau:
- Rối loạn tiêu hóa: Các triệu chứng như buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy hay có vị kim loại trong miệng là rất phổ biến, thường xảy ra vào thời gian đầu mới dùng thuốc. Để giảm thiểu tình trạng này, bác sĩ thường khuyên uống thuốc trong hoặc ngay sau bữa ăn. Có thể hạn chế tình trạng này bằng cách dùng liều thấp tăng dần hoặc dùng dạng phóng thích chậm;
- Thiếu hụt Vitamin B12: Sử dụng Metformin kéo dài có thể làm giảm khả năng hấp thụ Vitamin B12, gây cảm giác mệt mỏi hoặc thiếu máu. Người bệnh có thể cần được theo dõi và bổ sung vitamin B12 khi cần thiết;
- Nhiễm toan lactic: Đây là tác dụng phụ rất hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm. Bệnh nhân có chức năng thận, gan kém hoặc nghiện rượu nặng không được khuyến cáo sử dụng Metformin do nguy cơ tích tụ axit lactic trong máu. Cần đến bệnh viện cấp cứu ngay nếu có các biểu hiện như thở nhanh, đau bụng dữ dội, mệt mỏi cực độ hay cảm thấy ớn lạnh;
- Thận trọng ở người bệnh suy thận: Cần đánh giá chức năng thận trước và trong quá trình điều trị bằng Metformin. Chống chỉ định tuyệt đối khi độ lọc cầu thận (eGFR) ước tính dưới 30 mL/phút/1,73 m².
Lưu ý: Metformin chỉ được phát huy tối đa tác dụng khi người bệnh kết hợp chặt chẽ với chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên.
Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế và không tự ý thay đổi liều dùng thuốc./.
Khoa Dược – Vật tư, thiết bị y tế
